مارگزیدگی و گژدم‌گزیدگی
Snake and scorpion bites
مارگزیدگی و گژدم‌گزیدگی در مناطق روستایی افغانستان زیاد است، به خصوص در تابستان و در میان دهقانان، چوپانان و اطفال. بعضی مارها مانند کبرا و افعی بسیار زهری هستند و گزیدن آن‌ها می‌تواند باعث خونریزی، فلج یا مرگ شود. بیشتر گژدم‌گزیدگی‌ها درد شدید دارند اما برای کلان‌سالان خطرناک نیستند، هرچند در اطفال خوردسال می‌توانند جدی باشند. ضد زهر که در شفاخانه داده می‌شود زندگی را نجات می‌دهد.
علایم
- درد، پندیدگی و جای دندان یا نیش در محل گزیدگی
- پندیدگی که به طرف بالای دست یا پا پخش می‌شود
- خونریزی از جای گزیدگی، بیره یا بینی، یا خون در ادرار (بعضی مارها)
- افتادن پلک‌ها، مشکل در قورت دادن، گپ زدن یا تنفس (بعضی مارها)
- دلبدی، استفراغ، عرق کردن و سرچرخی
- گژدم‌گزیدگی: درد سوزشی، مورمور و بی‌حسی؛ در اطفال، بی‌قراری، آب افتادن از دهن، تنفس سریع یا حرکات غیرعادی
علت‌ها
- مارهای زهری مانند کبرا و افعی
- گژدم‌هایی که در بوت، بستر، دیوارها و زیر سنگ‌ها پنهان می‌شوند
- پابرهنه راه رفتن یا راه رفتن در تاریکی
- داخل کردن دست در سوراخ‌ها، توده چوب یا زیر سنگ
- خوابیدن روی زمین
جلوگیری
- هنگام راه رفتن در شب بوت بپوشید و از چراغ دستی استفاده کنید
- پیش از استفاده بوت، لباس و بستر را تکان دهید
- روی چپرکت یا زیر پشه‌خانه محکم بسته شده بخوابید، نه روی زمین
- اطراف خانه را از کثافات، توده چوب و علف بلند پاک نگه دارید
- کوشش نکنید مار را بگیرید یا بکشید
تداوی
- شخص را آرام و بی‌حرکت نگه دارید و به زودی به شفاخانه ببرید
- انگشتر، ساعت و لباس تنگ نزدیک جای گزیدگی را بکشید
- دست یا پای گزیده شده را مانند استخوان شکسته بی‌حرکت و تقریباً هم‌سطح قلب نگه دارید
- زخم را نبرید، زهر را با دهن نمکید، بند محکم نبندید، یخ نگذارید و از روش‌های عنعنوی استفاده نکنید
- مارگزیدگی ممکن به ضد زهر در شفاخانه ضرورت داشته باشد؛ گژدم‌گزیدگی: بشویید، تکه سرد بگذارید و برای درد پاراسیتامول بخورید
- اطفال گژدم‌گزیده را به کلینیک ببرید؛ بدون داکتر دواهای نسخه‌ای را شروع نکنید
پرسش‌های معمول
آیا باید بالای مارگزیدگی بند محکم ببندم؟
نخیر. بند محکم می‌تواند جریان خون را قطع کند و باعث از دست رفتن دست یا پا شود. دست یا پا را بی‌حرکت نگه دارید، چیزهای تنگ را دور کنید و به زودی به شفاخانه بروید.
آیا مار را بکشم و به شفاخانه بیاورم؟
نخیر. کوشش برای گرفتن یا کشتن مار می‌تواند باعث گزیدگی‌های بیشتر شود. اگر بی‌خطر است، از دور عکس بگیرید. داکتران می‌توانند گزیدگی را بر اساس علایم تداوی کنند.