کانګو تبه
Crimean-Congo haemorrhagic fever
د کریمیا-کانګو خونریزي تبه چې په افغانستان کې د کانګو تبې په نوم پېژندل کېږي، یو جدي ویروسي انتان دی چې د کنې د چیچلو او د اخته څارویو له وینې سره د تماس له لارې، ډېری وخت د حلالولو پر مهال، خپرېږي. د دې ناروغۍ پېښې هر دوبی او د لوی اختر شاوخوا زیاتېږي. دا ناروغي د سختې وینې بهېدنې او مړینې لامل کېدای شي، نو هر هغه څوک چې له څارویو یا کنې سره له تماس وروسته ناڅاپه تبه پیدا کړي، باید سمدستي روغتون ته لاړ شي.
نښې نښانې
- ناڅاپه لوړه تبه
- سخت سر درد، د عضلاتو درد او د ملا درد
- سرګرځېدل او د سترګو سوروالی
- زړه بدوالی، کانګې او د نس درد
- له ورېژو یا پوزې څخه وینه بهېدل، یا پر پوستکي شنه داغونه
- په کانګو، تشو متیازو یا غایطه موادو کې وینه
لاملونه
- د کانګو تبې ویروس چې د غواګانو، پسونو او وزو پر بدن د کنو په واسطه لېږدول کېږي
- د کنې چیچل یا په لوڅ لاس د کنې وژل
- د حلالولو پر مهال د اخته څارویو له وینې یا خامې غوښې سره تماس
- د ناروغ کس له وینې یا د بدن له مایعاتو سره تماس، په روغتونونو کې هم
مخنیوی
- د څارویو د حلالولو یا خامې غوښې ته د لاس وړلو پر مهال دستکشې او اوږده لستوڼي جامې واغوندئ
- که امکان ولري څاروي په رسمي مسلخونو کې حلال کړئ، نه په کور یا سړک کې
- کنه په لوڅ لاس مه وژنئ؛ خپل بدن او جامې د کنې لپاره وګورئ
- پر څارویو د کنې ضد درمل وشیندئ
- غوښه ښه پخه کړئ
- روغتیايي کارکوونکي باید دستکشې او ساتونکې جامې واغوندي
درملنه
- په روغتون کې بیړنۍ درملنه، ډېری وخت په جلا (ایزولېشن) څانګه کې
- مایعات، د وینې محصولات او دقیقه څارنه
- ډاکټران کېدای شي د ناروغۍ په پیل کې ضد ویروس درمل ورکړي
- د کورنۍ هغه غړي چې د ناروغ پاملرنه کوي، باید له وینې او د بدن له مایعاتو سره له تماس ډډه وکړي
- له ډاکټر پرته هېڅ درمل مه پیلوئ او له اسپرین او ایبوپروفین ډډه وکړئ، ځکه وینه بهېدنه زیاتوي
عامې پوښتنې
ایا په اختر کې د غوښې خوړل خوندي دي؟
هو، که غوښه ښه پخه شوې وي. اصلي خطر د حلالولو پر مهال له تازه وینې سره تماس دی، نو دستکشې واغوندئ، د ټپي کېدو پام وکړئ او څاروي په خوندي ځایونو کې حلال کړئ.
ایا کانګو تبه له یوه کس څخه بل ته خپرېږي؟
هو، د ناروغ کس له وینې یا د بدن له مایعاتو سره د تماس له لارې. د کورنۍ غړي او روغتیايي کارکوونکي باید دستکشې واغوندي او وینې ته له لاس وړلو ډډه وکړي.