منظم واکسین څه شی دی
منظم واکسین د هغو واکسینونو ټولګه ده چې هر ماشوم یې باید په ټاکلو عمرونو کې، له زېږېدو څخه د ماشومتوب تر لومړیو کلونو پورې، واخلي. په افغانستان کې دا واکسینونه د معافیت د پراخ ملي پروګرام (EPI) برخه دي او په دولتي روغتیايي مرکزونو کې وړیا ورکول کېږي. دا واکسینونه ماشومان د خطرناکو ناروغیو لکه نري رنځ (توبرکلوز)، پولیو، شري، دیفتري، تورې ټوخلې، تیتانوس، هیپاټایټس B او د سینه بغل او سخت نس ناستي د ځینو لاملونو په وړاندې ساتي.
واکسینونه کله ورکول کېږي
لومړني واکسینونه د زېږېدو پر وخت یا لږ وروسته ورکول کېږي. نور دوزونه د ژوند په لومړي کال کې او نور دوزونه په دویم کال کې ورکول کېږي. هر واکسین باید په سم عمر او په سم شمېر ورکړل شي چې ښه اغېز وکړي. څرنګه چې دقیق مهالوېش کېدای شي بدل شي، د خپلې سیمې د روغتیايي مرکز له واکسیناتور څخه وپوښتئ چې ستاسو د ماشوم راتلونکې مراجعه کله ده، او ویې لیکئ.
مور او پلار ته لارښوونې
- د خپل ماشوم د واکسین کارت خوندي وساتئ او په هره مراجعه او هر کمپاین کې یې له ځان سره راوړئ.
- که یو دوز پاتې شوی وي، له سره پیلولو ته اړتیا نشته: روغتیايي مرکز ته ورشئ چې ماشوم له هماغه ځایه دوام ورکړي چې پاتې شوی و.
- سپکه ناروغي لکه زکام معمولاً د واکسین د ځنډولو دلیل نه دی. که ماشوم مو ناروغه وي واکسیناتور ته ووایاست او پرېږدئ چې هغه پرېکړه وکړي.
- د زېږون په عمر ښځو او امیندوارو ښځو ته هم د تیتانوس واکسین ورکول کېږي چې مور او نوی زېږېدلی ماشوم دواړه ساتي.
- د واکسین کمپاینونه، لکه د پولیو یا شري، د منظمو واکسینونو سربېره دي، نه د هغو پر ځای.
له واکسین وروسته
ځینې ماشومان سپکه تبه، بې ارامي، یا د پیچکارۍ پر ځای سوروالی او درد پیدا کوي. دا حالت معمولاً په یوه یا دوو ورځو کې له منځه ځي. د مور شیدې ورکول ادامه کړئ، مایعات ورکړئ او پرېږدئ چې ماشوم ارام وکړي. د پیچکارۍ پر ځای هېڅ شی مه موږئ.
کله ډاکټر ته ورشئ
که تبه له دوو ورځو زیاته دوام وکړي، یا د پیچکارۍ ځای ډېر وپړسېږي یا زوه پکې پیدا شي، روغتیايي کارکوونکي ته ورشئ. سمدستي نږدې روغتون ته ورشئ که ماشوم له واکسین وروسته په ساه اخیستلو کې ستونزه، د مخ یا شونډو پړسوب، یا اختلاج ولري، یا ډېر کمزوری وي او ځواب نه ورکوي. دا غبرګونونه ډېر لږ پېښېږي.
که ډاډه نه یاست چې ماشوم مو کوم واکسینونه لا نه دي اخیستي، د اپلیکېشن له لارې له ډاکټر سره مشوره وکړئ یا کلینیک ته ورشئ.
