ګواتر او د آیوډین کمښت
Goitre and iodine deficiency
ګواتر د غاړې په مخکینۍ برخه کې د تایروئید غدې پړسوب دی. په افغانستان کې یې تر ټولو عام لامل په خوړو کې د آیوډین کمښت دی چې ستړیا رامنځته کولی شي او د امیندوارۍ پر مهال د ماشوم د مغزو ودې ته زیان رسوي. د آیوډین لرونکې مالګې کارول د ډېرو پېښو مخه نیسي. ډېری ګواترونه سرطان نه وي، خو د غاړې هره نوې غوټه باید معاینه شي.
نښې نښانې
- د غاړې په مخ کې پړسوب چې د تېرولو پر مهال پورته خوځېږي
- په ستوني کې د تنګوالي احساس
- که ګواتر لوی وي، د تېرولو یا ساه اخیستلو ستونزه
- د غږ کېناستل
- په ځینو کسانو کې د تایروئید د کم یا زیات فعالیت نښې
لاملونه
- په خوړو او اوبو کې د آیوډین کمښت (په غرنیو سیمو کې عام دی)
- د آیوډین لرونکې مالګې نه کارول
- د تایروئید خپلایمني ناروغۍ (هاشیموټو یا ګرېوز)
- د تایروئید غوټې (نوډول)
- په ښځو کې او د امیندوارۍ پر مهال ډېر دی
مخنیوی
- د پخلي او دسترخوان لپاره یوازې آیوډین لرونکې مالګه وکاروئ
- مالګه په پوښل شوي لوښي کې، له لمر او لوندوالي لرې وساتئ او د پخلي په پای کې یې واچوئ
- امیندوارې او شیدې ورکوونکې ښځې په ځانګړې توګه کافي آیوډین ته اړتیا لري
- بېلابېل خواړه لکه هګۍ، شیدې او مستې وخورئ
درملنه
- د لامل موندلو لپاره د وینې معاینه (TSH) او ډېری وخت د غاړې التراساونډ
- کوچني ګواترونه چې هورمون یې نورمال وي ډېری وخت یوازې څارنې ته اړتیا لري
- که د تایروئید کم یا زیات فعالیت وي، د هغه درملنه
- د ډېرو لویو ګواترونو، د ساه یا تېرولو ستونزې، یا شکمنو غوټو لپاره عملیات
- له ډاکټر پرته د آیوډین ګولۍ یا د تایروئید درمل مه خورئ
عامې پوښتنې
ایا ګواتر سرطان دی؟
ډېری ګواترونه سرطان نه وي. خو سخته، ژر لویېدونکې یا یوازینۍ غوټه باید د ډاکټر له خوا معاینه شي، معمولاً په التراساونډ او کله ناکله د ستنې په معاینې.
ولې د امیندوارۍ پر مهال آیوډین لرونکې مالګه مهمه ده؟
ماشوم د مغزو د ودې لپاره آیوډین ته اړتیا لري. د امیندوارۍ پر مهال د آیوډین کمښت کولی شي د حمل د غورځېدو لامل شي او د ماشوم د زده کړې وړتیا کمه کړي، نو امیندوارې ښځې باید تل آیوډین لرونکې مالګه وکاروي.