چاغوالی
Obesity
چاغوالی دا معنا لري چې په بدن کې دومره ډېر غوړ وي چې روغتیا ته زیان ورسوي. ډاکټران یې معمولاً د بدن د کتلې په شاخص (BMI) اندازه کوي: ۳۰ یا زیات چاغوالی دی او د ملا د چاپېره لویوالی هم د خطر نښه ده. چاغوالی د شکرې ناروغۍ، د وینې لوړ فشار، د زړه ناروغۍ، د بندونو درد او ځینو سرطانونو خطر زیاتوي او د افغانستان په ښارونو کې ورځ تر بلې زیاتېږي. حتی د وزن ۵ تر ۱۰ سلنه کمول هم روغتیا ته ریښتینې ګټه لري.
نښې نښانې
- د قد په پرتله ډېر زیات وزن
- د ملا لوی چاپېره (په نارینه وو کې شاوخوا له ۹۴ سانتي مترو او په ښځو کې له ۸۰ سانتي مترو زیات)
- د تګ یا زینو د ختلو پر مهال ساه لنډي
- د ځنګونونو او ملا درد
- په خوب کې خرهاری او د ورځې خوب وړل
- ستړیا او خپګان
لاملونه
- له هغه څه زیاته انرژي خوړل چې بدن یې لګوي، په ځانګړې توګه غوړ خواړه، خواږه، سپینه ډوډۍ او خواږه څښاکونه
- لږ فزیکي فعالیت او ډېر ساعتونه ناست اوسېدل
- کم خوب او رواني فشار
- کورنۍ (ارثي) زمینه
- ځینې درمل (لکه سټیرایډونه او ځینې رواني درمل)
- ځینې هورموني ستونزې لکه د تایروئید کم فعالیت یا د تخمدان پوليسیسټیک سنډروم
مخنیوی
- د خپل پشقاب نیمه برخه له سبزیو او سلاتې ډکه کړئ؛ لوبیا، دال، هګۍ او کم غوړ غوښه غوره کړئ
- شکر، خوږه چای، بوتلي څښاک، په غوړو کې سره شوي خواړه او ډېرې وریجې او ډوډۍ کمې کړئ
- ډېری ورځې لږ تر لږه ۳۰ دقیقې په چټکۍ پلی ګرځئ
- هره شپه ۷ تر ۸ ساعته خوب وکړئ
- کله ناکله خپل وزن او د ملا چاپېره اندازه کړئ
درملنه
- د خوړو یو واقعي پلان، غوره دا ده چې د تغذیې له متخصص سره وي
- منظم فزیکي فعالیت چې ګام په ګام زیات شي
- د وزن ورو او منظم کمېدل (په اونۍ کې له نیم تر یو کیلوګرام) تر ټولو خوندي لار ده
- د اړوندو ستونزو لکه شکرې ناروغۍ، لوړ فشار او په خوب کې د ساه بندېدو درملنه
- د وزن کمولو درمل یا عملیات یوازې د ځینو کسانو لپاره او د متخصص تر څارنې لاندې
- له ډاکټر پرته د بازار د ډنګرېدو ګولۍ، چای یا پوډر مه کاروئ
عامې پوښتنې
خپل BMI څنګه محاسبه کړم؟
خپل وزن په کیلوګرام د خپل قد په متر د ځان سره د ضرب پر حاصل ووېشئ. د بېلګې په توګه، 80 کیلوګرامه او 1.70 متره قد: 80 ÷ (1.70 × 1.70) = شاوخوا 27.7. له 18.5 تر 24.9 پورې BMI روغ، له 25 تر 29.9 اضافه وزن او 30 یا زیات چاغوالی دی.
ایا د بازار د ډنګرېدو ګولۍ خوندي دي؟
ډېری بېنښې ګولۍ، چای او پوډرونه پټ درمل یا زیانمن توکي لري چې زړه یا ځیګر ته زیان رسوي یا پر روان اغېز کوي. یوازې هغه درمل وکاروئ چې ډاکټر درته لیکلي وي.